Szydełkowanie dla początkujących – opanuj podstawy i zrób swoją pierwszą zabawkę

Szydełkowanie to tradycyjna technika rękodzieła, wykorzystywana przy tworzeniu ubrań, praktycznych akcesoriów czy dekoracji, a nawet zabawek z włóczki. Nazwa pochodzi od francuskiego słowa „crochet”, które oznacza „haczyk”. Chociaż termin ten jest używany również w języku angielskim, włoskim i hiszpańskim, w języku niemieckim szydełkowanie nazywa się „Häkeln”, w holenderskim „haken”, w duńskim nazywamy je „haekling, w norweskim „hekling”, w szwedzkim „virkning”, a w węgierskim „horgolás”. 

Niestety, zachowało się niewiele zapisów dotyczących dokładnych początków szydełkowania, uważa się jednak, że technika ta narodziła się w krajach arabskich, Ameryce Południowej lub Chinach, a dopiero później rozprzestrzeniła się na całą Europę. Początkowo szydełkowano palcami, później stosowano proste narzędzia z różnych materiałów, a stopniowo zaczęto produkować specjalne szydełka.

Pierwsze drukowane podręczniki dotyczące szydełkowania pojawiły się w Holandii w XIX wieku i przyczyniły się do spopularyzowania tej techniki wśród szerszej grupy społeczeństwa, zwłaszcza gospodyń domowych. W tym okresie zajmowano się na szydełku przerabiane głównie koronki, które stopniowo zastąpiły droższe i bardziej czasochłonne wzory koronki klockowej i stały się powszechnym elementem tekstyliów domowych oraz modnej odzieży.

Chcesz spróbować? Razem dowiedzmy się, jak zacząć.

Niezbędne akcesoria

Na początek przygotuj szydełko i włóczkę, ale nie zapomnij także o igle, nożyczkach, znacznikach rzędów i miarce krawieckiej.

Wybór szydełka
Dopasuj rozmiar szydełka do grubości włóczki – cieńsza włóczka wymaga mniejszego szydełka. Wypróbuj różne materiały i wybierz ten, który najbardziej Ci odpowiada. Dla początkujących odpowiednie będą szydełka plastikowe, aluminiowe lub ergonomiczne.

Rodzaje haczyków według materiału
• Plastik: odpowiedni dla początkujących, lekki i bardziej elastyczny, ale ma tendencję do łatwiejszego łamania się.
• Aluminium i metal: mocne, nie łamią się, dobrze trzymają się w dłoni i przesuwają się po włóczce.
• Drewniane: gładkie i lekkie, włóczka się na nich nie ślizga, nadają się do projektów długoterminowych (koce czy szaliki).

Wełna i włóczka
Na początek odpowiednie będą włóczki o średniej grubości (np. rozmiar 4), najlepiej gładkie, co pozwoli, aby oczka były widoczne. Włóczki pętelkowe, włóczki z długim włosiem i włóczki szenilowe nie są odpowiednie dla początkujących, ponieważ trudniej jest odróżnić słupki.

Podstawowe skróty

Zaczynamy szydełkować

Pętelka zaciskowa

Zrób oczko (pętelkę) na końcu włóczki, używając palców lub szydełka, przeciągnij włóczkę przez oczko od motka i włóż szydełko. Delikatnie pociągnij za koniec włóczki i zrób supełek pod szydełkiem.

Narzuć nitkę

Chwyć szydełko jedną ręką, a drugą odwiń włóczkę z motka i owiń ją wokół palca wskazującego. Włóż szydełko pod włóczkę, kierując je na zewnątrz od palca.

Oczko łańcuszka (ch)

Oczko łańcuszka (lub po prostu łańcuszek) stanowi podstawę każdego projektu szydełkowego. Rozpocznij od wykonania łańcuszka początkowego z pojedynczych oczek łańcuszka.

Narzuć nitkę i przeciągnij ją przez pętlę na szydełku. Powtarzaj czynność, aby utworzyć łańcuszek, który następnie będzie przerabiany na różne słupki.

Podstawowe słupki

Półsłupki (sc)
Wbij szydełko w oczko, narzuć nitkę, prowadząc ją od palca, i wyciągnij ją z oczka – na szydełku masz teraz dwie pętle. Ponownie nawiń nitkę i przeciągnij ją przez dwie pętelki na szydełku.

Półsłupek nawijany (hdc)

Narzuć nitkę, wbij szydełko w oczko, ponownie narzuć nitkę (prowadząc ją od palca) i wyciągnij ją z oczka – na szydełku są trzy pętle. Ponownie nawiń nitkę i przeciągnij ją przez wszystkie trzy pętelki na szydełku.

Słupek (dc)

Narzuć nitkę, wbij szydełko w oczko, ponownie narzuć nitkę (prowadząc ją od palca) i wyciągnij ją z oczka – na szydełku są trzy pętle. Zrób włóczkę i przeciągnij ją przez pierwsze dwie pętelki na szydełku, zrób włóczkę jeszcze raz i przeciągnij ją przez dwie ostatnie pętelki na szydełku.

Słupek podwójnie nawijany (tr)

Wykonaj dwa narzuty (czyli owiń nitkę wokół szydełka dwa razy), wbij szydełko w oczko, narzuć nitkę, prowadząc ją od palca, i wyciągnij ją z oczka – na szydełku znajdują się cztery pętle. Narzuć nitkę i przeciągnij ją przez pierwsze dwie pętle na szydełku, ponownie narzuć nitkę i przeciągnij ją przez kolejne dwie pętle, a następnie narzuć nitkę po raz ostatni i przeciągnij ją przez ostatnie dwie pętle na szydełku.

Oczko ścisłe (ss)
Wykonaj prosty oczko ślizgowe, aby ukończyć projekt, dokończyć rząd lub nawet podczas szydełkowania.
Włóż szydełko w oczko, przerabiając włóczkę w kierunku przeciwnym do palca i przeciągnij włóczkę przez pętelkę na szydełku.

Szydełkowanie klasyczne
W poszczególnych rzędach szydełkuj jak zwykle, wbijając szydełko w oczko pod obie pętelki oczka z poprzedniego rzędu.

Przednia pętelka (flo)
Przerabiaj tylko w przedniej pętelce – wbij szydełko pod przednią pętelkę oczka z poprzedniego rzędu.

Tylna pętelka (blo)
Przerabiaj tylko w tylnej pętelce – wbij szydełko pod tylną pętelkę oczka z poprzedniego rzędu.

Słupek reliefowy przedni (FPsc, FPhdc, FPdc...)
Przerabiaj od przodu wokół samego słupka z poprzedniego rzędu – wbij szydełko od przodu wokół trzonu słupka z poprzedniego rzędu i wykonaj odpowiedni słupek.

Słupek reliefowy tylny (BPsc, BPhdc, BPdc...)
Przerabiaj od tyłu wokół samego słupka z poprzedniego rzędu – wbij szydełko od tyłu wokół trzonu słupka z poprzedniego rzędu i wykonaj odpowiedni słupek.

Formowanie:

Dodawanie: 2 oczka w jedno oczko = V, Vsc, Vhdc, Vdc...; 3 oczka w jedno oczko = W (Wsc, Whdc, Wdc...)
Formowanie polega w praktyce na rozdzielaniu lub rozszerzaniu oczek poprzez przerabianie kilku słupków w jedno oczko.

Ujmowanie: 2 oczka razem = A, sc2tog, hdc2tog, dc2tog...; 3 oczka razem = M (Msc, Mhdc, Mdc...)
Ujmowanie polega na przerabianiu dwóch lub więcej słupków razem.
Wbij szydełko w oczko, narzuć nitkę i wyciągnij pętlę – nie kończ półsłupka. Wbij szydełko w następne oczko, narzuć nitkę i wyciągnij pętlę. Na szydełku są trzy pętle. Narzuć nitkę i przeciągnij ją przez wszystkie trzy pętle na szydełku.

Aby wykonać półsłupek nawijany łączony (dwa półsłupki nawijane zamknięte razem): narzuć nitkę, wbij szydełko w oczko, narzuć nitkę i wyciągnij pętlę – nie kończ półsłupka. Ponownie narzuć nitkę, wbij szydełko w następne oczko, narzuć nitkę i wyciągnij pętlę. Na szydełku znajduje się pięć pętli. Narzuć nitkę i przeciągnij ją przez wszystkie pięć pętli na szydełku.

Aby wykonać słupek łączony (dwa słupki zamknięte razem): narzuć nitkę, wbij szydełko w oczko, narzuć nitkę i wyciągnij pętlę, następnie narzuć nitkę i przeciągnij ją przez pierwsze dwie pętle na szydełku – nie zamykając słupka. Ponownie narzuć nitkę, wbij szydełko w następne oczko, narzuć nitkę i wyciągnij pętlę, narzuć nitkę i przeciągnij przez pierwsze dwie pętle. Na szydełku są teraz trzy pętle. Narzuć nitkę i przeciągnij ją przez wszystkie trzy pętle.

Specjalnie na potrzeby tworzenia zabawek:

Niewidoczne ujmowanie (A)
Ujmuj półsłupki niewidocznie w przednich pętelkach.
Wbij szydełko w przednią pętelkę pierwszego oczka, następnie w przednią pętelkę kolejnego oczka, narzuć nitkę i przeciągnij ją przez obie przednie pętelki. Zakończ półsłupek, narzucając nitkę i przeciągając ją przez obie pętle na szydełku.

Magiczna pętelka (MR)
Stosuj tę metodę przy rozpoczynaniu szydełkowania pojedynczych elementów zabawek.
Podobnie jak w przypadku pętelki początkowej, utwórz oczko, przez które przeciągniesz nitkę z motka za pomocą palców. Trik polega na tym, że koniec nitki musi znajdować się na dole oczka. Nie zaciągasz od razu oczka, czyli pętelki — słupki przerabiasz jednocześnie przez pętelkę oraz przez końcówkę nitki. Gdy wykonasz wymaganą liczbę oczek, delikatnie pociągnij za koniec włóczki, aby zamknąć pętelkę.
Zrób pętelkę na końcu nitki, przeciągnij przez nią nitkę palcami w kierunku od motka i włóż w nią szydełko. Przytrzymaj pętelkę palcami i wykonaj jedno oczko łańcuszka. Następnie wykonaj na szydełku odpowiednią liczbę i rodzaj słupków. Po ich wykonaniu delikatnie pociągnij końcówkę nitki w kierunku tyłu robótki.

Szydełkowanie rzędami:

Rzędy proste
Na początku rzędu wykonaj jedno lub więcej oczek łańcuszka, w zależności od rodzaju słupków w danym rzędzie. Na końcu rzędu obróć robótkę.

Rzędy okrężne
Na początku rzędu wykonaj jedno lub więcej oczek łańcuszka, w zależności od rodzaju słupków w danym rzędzie. Na końcu rzędu wykonaj oczko ścisłe, aby połączyć rząd.

Szydełkowanie spiralne
Znana jako technika amigurumi, polega na szydełkowaniu zabawek półsłupkami spiralnie, bez zamykania okrążeń oczkami ścisłymi (czyli bez łączenia rzędów/okrążeń). Następnie zaznacz pierwsze lub ostatnie oczko w rzędzie.

Podsumowując:

Wzór
Łącząc opisane powyżej słupki i techniki szydełkowania oraz stosując je naprzemiennie, można uzyskać różne rodzaje wzorów.

Stwórz fajną zabawkę

Praktyczna instrukcja robienia na szydełku aksolotla

Gdy opanujesz podstawy szydełkowania, możesz spróbować projektu, który łączy wszystkie poznane techniki – maskotki aksolotla. Poniżej znajdziesz listę materiałów oraz instrukcję krok po kroku.

Materiały i pomoce

Włoczka: Alize Velluto (2 odcienie), biała włóczka Yearn Art Jeans Maxi
Szydełko: 6 mm
Akcesoria: bezpieczne oczka 16–18 mm, wypełnienie, igła, nożyczki, szpilki, znacznik rzędów
MR – magiczny pierścień

ch – oczko łańcuszka

ss – oczko ścisłe

sc – półsłupek

V – dodawanie (2 słupki w 1 oczko)

A – zrób 2 oczka

dc – słupek podwójny

hdc – półsłupek nawijany

(sc, V) x 6 = powtórz to, co jest w nawiasach, 6 razy

Zakończ robótkę – nawlecz nitkę na igłę, przeciągnij ją przez przednie pętelki ostatniego rzędu i zaciągnij. Końcówkę nitki schowaj w wypełnieniu.

Głowa

Rząd 1: 6 półsłupków w magiczną pętelkę (6)

Rząd 2: V × 6 (12)

Rząd 3: (1 półsłupek, V) × 6 (18)

Rząd 4: (2 półsłupki, V) × 6 (24)

Rząd 5 – Rząd 7: 24 półsłupki (3 rzędy)

Rząd 8: (2 półsłupki, A) × 6 (18)

Rząd 9: (1 półsłupek, A) × 6 (12)

Rząd 10: A × 6 (6)

 Wskazówka: Oczy umieść pomiędzy rzędami 5–6. Wypełnij i zamknij otwór. Przyszyj oczy białą włóczką.

Czułki

Wykonaj 6 oczek łańcuszka, obróć robótkę.

Od drugiego oczka łańcuszka od szydełka przerabiaj 5 półsłupków nawijanych, zakończ oczkiem ścisłym.

Dłuższe końce pozostaw do przymocowania do głowy.

Powtórz 6 razy, aby uzyskać 6 czułki.

Zaznacz na głowie odpowiednie miejsce za pomocą szpilek, przeciągnij nitkę na igle przez jedno oczko łańcuszka i zawiąż. Końcówki nitki schowaj w wypełnieniu.

Korpus

Rząd 1: 6 półsłupków w magiczną pętelkę (6)

Rząd 2: V × 6 (12)

Rząd 3: (1 półsłupek, V) × 6 (18)

Rząd 4 – Rząd 8: 18 półsłupków (5 rzędów)

Rząd 9: (1 półsłupek, A) × 6 (12)

Rząd 10 – Rząd 11: 12 półsłupków (2 rzędy), wypełnienie

Rząd 12: A × 6 (6)

 Łączenie: Przerabiaj w swoją stronę 3 półsłupki, obróć robótkę, wykonaj 2 półsłupki, oczko ścisłe i zakończ robótkę. Przyszyj korpus do głowy.

Ogon

Przednie kończyny

Rząd 1: 6 półsłupków w magiczną pętelkę (6)

Rząd 2: 6 półsłupki (6)

Rząd 3: (1 półsłupek, A) × 2 (4)

Rząd 4: 4 półsłupki (2 rzędy)

 Łączenie: Przerób 2 półsłupki razem, wykonaj oczko ścisłe i zakończ robótkę. Zaznacz szpilkami miejsce przyszycia do korpusu.

Tylne kończyny

Wykonaj 6 półsłupków w magiczną pętelkę (6), zakończ oczkiem ścisłym.

Nawlecz nitkę na igłę, przeciągnij ją przez przednie pętelki ostatniego rzędu, lekko zaciągnij i przyszyj element do korpusu.

Szydełkowanie to nie tylko technika – to sposób na zamienianie włóczki w dziełko sztuki. Każdy projekt – niezależnie od tego, czy jest to ciepły szalik, urocza maskotka czy dekoracja do domu – zaczyna się od pierwszego oczka i otwiera przed nami cały świat kreatywności.

I jeszcze jedna wskazówka na koniec – włącz swoją ulubioną muzykę do szydełkowania, wsłuchaj się w rytm i pozwól, aby każde oczko sprawiało Ci radość. Szydełkowanie i dobra muzyka razem tworzą idealne połączenie relaksu i inspiracji!

Instrukcje i zdjęcia: Katarína Boroš